تبلیغات
تحقیق دانش آموزی - انواع خط های خوشنویسی
 
نوشته شده توسط : amin zarrin

خوشنویسی را می‌توان شاخص‌ترین هنر در پهنهٔ سرزمین‌های اسلامی دانست، و آن‌را به مثابهٔ زبان هنری مشترک برای تمامی مسلمانان دانست. هنر خوشنویسی همواره برای مسلمانان ارزش ویژه داشته‌است. چرا که در بنیاد، آن‌را هنر تجسم کلام وحی می‌دانسته‌اند. آن‌ها خط زیبا را نه تنها در نسخه‌پردازی قرآن، بلکه، در بیشتر هنرها به‌کار می‌بردند.

تکامل و تبدیل خط به هنر خوشنویسی بیش از هرکجا در میان مسلمانان به چشم می‌خورد. در قرآن در آیه‌های «ن، والقلم و ما یسطرون» و «الذّی علّم بالقلم» به خط اشاره شده‌است.


Nastaliq-proportions.jpg

 

خط کوفی

اولین خط متداول و رایج در سرزمین های اسلامی بوده است که احکام، لوح ها ، کتیبه ها وقرآن مجید بدان نوشه شده است. پیدایش این خط همانند نام آن شهر کوفه بوده است. در قرن ششم تا هشتم هجری قمری هنرمندان ایرانی با قوه خیال انگیزی ِ وصف ناپذیرشان، حال و هوایی دیگر به خط کوفی دادند؛ یادگارهای مانده از گذشه های دور گواه این نکته است، ولی به علت دشواری در امر خواندن و مسائل مربوط به نوشتار این خط به مرور زمان از رونق افتاده، اما از لحاظ زیبایی هنوز از عیارش کاسته نشده است و چون جواهری گرانسنگ در موزه ها می درخشد.

با همه این تفضیلات خط كوفی از نظر تاریخ نگاران ، به دو دستة بزرگ تقسیم می شود :

1ـ كوفی مغربی 2ـ كوفی مشرقی

كوفی مغربی خود به انواع : قیروانی ، تونسی ، جزایری ، سودانی تقسیم می شد .

  كوفی مشرقی عبارت است از شیوة عربی و شیوة ایرانی و شیوة مختلط . ( كه شیوة عربی به اقسام مكی ، مدنی ، كوفی ، بصری ، شامی ، مصری ، منقسم می گردد . )


خط محقق

توسط ((   ابن مقله ))  دانشمند و وزیر با هوش ایرانی رواج یافت. حسن وزیبایی در این خط زیاد است. خلوت و جلوت های مناسب و بجا و ریتم های متعادل و موزون در این خط موج می زند. شاعران در وصف این خط بسیار سروده اند و کاتبان به این خط بسیار نوشته اند به سروده حافظ اکتفا می کنم که می فرماید:


                         کسی که حسن خط دوست در نظر دارد

                                                                   محقق است که او حاصل بصر دارد

 

همچنین بسیار از موزه های دنیا مزین به خط محقق است. 

خط ریحان

خطی دلکش و زیباست که برای سهولت در امر کتابت کلام الله مجید و فرامین و دستور های امیران ترویج یافت. این خط ریشه در خط محقق دارد. از لحاظ اندام وشکل ظریف تر از خط محقق است و بیشترین استفاده را در کتابت دارد.


خط ثلث

یکی از زیباترین خطوط عربی است که با پیچ و تا ب های دلکش و موزون چشم هر بیننده را می نوازد. ابن مقله بزرگ (متوفی 328 هجری قمری ) این خط را ابداع کرد که در بیشتر کشورهای اسلامی رواج دارد. خط ثلث حضور خویش را در پیام های مذهبی کتیبه مساجد و بناهای زیبای جوامع اسلامی جاوید کرده است. استادان بزرگ ایرانی، عربی، ترکیه و کشورهایی نظیر افغانستان و پاکستان در روند تکاملی این خط کوشش ماندگار کرده اند.

 

خط نسخ

رایج ترین ومتداول ترین خط در سرزمین های اسلامی خط نسخ است، که بیشترین قرآن ها به این نوشته شده است و این خط با آیات مقدس انسی دلپذیر دارد. خط نسخ توسط (( یاقوت مستعصمی )) (متوفی 696هجری قمری ) به کمال رسید و شکوهمند و زیبا شد؛ اما در ایران شیوه استاد بزرگی چون ((میررزا احمد نیریز ی )) (سده دوازدهم ) رواج بیشتری یافت، چرا که حس و حال خط نستعلیق او به زیبایی خط نسخ افزود و آنرا مقبول و مطبوع خاص و عام کرد. شکوه و جلال این خط را می توان در بعضی از کتب قدیم و یا در موزه ها و گنجینه های عالم دید.

 


 

خط نستعلیق

این خط را (( عروس خط ایرانی )) نامیده اند که زیبایی آن همگان را متحیرکرده است. خط نستعلیق از ترکیب دو خط ((نسخ )) و ((تعلیق)) در قرن هفتم و هشتم تو سط (( میر علی تبریزی )) ابداع شده است.

میر علی تبریزی، سلطانعلی مشهدی، میرعلی هروی و ... هر یک به نوبه خود جهت متعالی کردن این خط ، پنجره ای به باغی گشودند.

این خط مبارک و خوش اقبال در دوره صفویه توسط (( میر عماد الحسنی )) به اوج زیبایی و طراوت رسید. بعد از آن پیروان و رهروان میرعماد و علاقمندان به این خط دل پسند ایرانی با جد و جهد فراوان در تکامل و زیبایی این خط کوشیده اند هنرمندانی چون سلطانعلی مشهدی، میرعلی تبریزی، میرعلی هروی، میرعماد، الحسنی، رشیدا،میرزاغلا مرضا اصفهانی، محمدرضا کلهر، عمادالکتاب قزوینی، حسن و حسین میر خانی امیرخانی ، کاوه، یزدانی، فرادی، سلحشور، خروش، اخوین، واشقانی، نظام العما، راهجیری و بعضی از جوانان این عصر سرآمدان خط نستعلیق به شمار می روند.

Nasta'liq script 2.jpg

 

خط شکسته

اوئل قرن یازدهم (دوران صفویه) را باید دوران پیدایش خط شکسته دانست، که به کوشش (( مرتضی قلی خان شاملو )) (متوفی 1100 هجری قمری) و ((شفیعا)) شکل گرفت. بی گمان خرامش و نرمش خط نستعلیق برای خوشنویس صاحب نام دربار شاه سلیمان صفوی مرتضی قلی خان کافی نبود. تجلی مینیاتور رضا عباسی در مکتب اصفهان و معماری پر منحنی و عاطفی آن زمان و همچنین نیاز برای سریع نوشتن سبب تحولاتی در خط نستعلیق شد. بدین ترتیب اتصالاتی به کلمات داده شده که موزون و زیبا بود وبه آن خط (( شکسته نستعلیق)) نام نهادند.

ناگفته نماند، هر پدیده هنری ابتدا به صورت خام و ناپخته حضور می یابد اما با توجه و درایت و علاقمندی هنرمندان سخت کوش، به جایگاه بلند هنری نائل می گردد ؛ که این اقبال نصیب خط شکسته شد.

این خط زیبای ایرانی با ظهور نابغه ای همچون ((درویش عبدالمجید طالقانی)) (متوفی1185 هجری قمری ) به درجه زیبایی و کمال رسید و از فرم مکتوبه نویسی به فضای هنری راه یافت. عبدالمجید درویش بسان هر نابغه ای با شور و هیجان در رسیدن به کمالی مطوب کوشید،از قیل و قال ره عشق عشق نهر اسید و برای ذوق ایرانی جاودان نگاری کرد بگونه ای که همه خوشنویسان بعد ازخویش را مرید و دلبسته خود نمود. آثار بدیع و زیبای بر جای مانده از وی بسیار ارزشمند و گرانسنگ هست.


خط تعلیق و دیوانی

تعلیق خطی است تودرتو ، پیچیده شده كه اتصال حروف در آن به منظور سرعت معمول بود . و گاهی حتی چند كلمه به هم متصل و پیوسته می شد . كلمات و حروف یكنواخت دیده نمی شود . یعنی گاهی درشت و فربه ، و گاهی ریز و لاغر نوشته شده است ، و حركات آن نرم و به جز اندكی ، تمام آن دور است و خود ریشه و اساسی برای پیدایش خط نستعلیق و شكسته نستعلیق فرض می شود .

مؤلف كتاب خط و خطاطان ، ابداع نستعلیق را به خواجه ابوالعال نسبت داده است و نیز گفته می شود خواجه ابوالعال خط تعلیق را از فروع خط كوفی و پهلوی درآورده است . و برای (( پ )) ، (( چ )) كه تا آن زمان سه نقطه گذاردن معمول نبوده ، سه نقطه وضع نموده است .

ولی عده ای از محققان معتقدند كه خط تعلیق از خط نسخ و ثلث و رقاع استخراج شده و در ابتدا فقط برای مكاتبات و مراسلات استفاده می شده ، ولی بعداًَ منشاء خلق آثاری بدیع گشته است . آغاز پیدایش خط تعلیق ، قرن هفتم و تداوم آن در قرن هشتم می باشد كه در ایران تا سه قرن بعد در نهایت رواج و توسعه بوده و در ممالك عربی از آن اثری در میان نبوده است . در قرن هشتم ، بنا به احتیاجی كه به تندنویسی به سبب كثرت كتابت در دربارها و دیوانها نیاز بود ، این قلم به صورت شكسته تعلیق در آمده كه خط خاص منشیان و عـمال دیـوان گردیده ، و گـاهی به آن ترسـل نـیز گفته اند .

 

پس از انتشار و توسعة خط تعلیق عثمانیان و مصریان در آن تصرفاتی كرده ، موافق ذوق و سلیقة خود ، به صورت خاص در آورده و نام دیوانی به آن گذاشته اند . این خط تا قرن دهم در ایران رواج داشته و تا قرن سیزدهم نیز كماكان مورد توجه بوده ، ولی پس از پیدایش خط نستعلیق و شكسته نستعلیق ، رو به ضعف گذاشته است .






:: مرتبط با: هنر ,
:: برچسب‌ها: خط , خوشنویسی , هنر ,
تاریخ انتشار : شنبه 13 مهر 1392 | نظرات
می توانید دیدگاه خود را بنویسید
سه شنبه 1 اسفند 1396 10:57 ق.ظ
سلام من کلاس سوم هستم در مورد انواع خوشنویسی برای طرح جابر ابن حیان تحقیق می کنم. مرسی خیلی بهم کمک کرد.
محمد شنبه 14 بهمن 1396 10:02 ب.ظ
دوسش نداشتم بدرد نمیخوره

یلدا شنبه 14 بهمن 1396 10:01 ب.ظ
خیلی کیری بود اصلا دوس نداشتم
محمد شنبه 14 بهمن 1396 10:00 ب.ظ
عالی بود خیلی بهم کمک کرد
jkjk پنجشنبه 5 بهمن 1396 03:17 ب.ظ
kjkjk
دوشنبه 25 دی 1396 05:44 ب.ظ
باران دوشنبه 25 دی 1396 05:43 ب.ظ
خیلی خوب
مبین سه شنبه 11 مهر 1396 01:50 ب.ظ
مبین سه شنبه 11 مهر 1396 01:49 ب.ظ
خوب
Jermaine پنجشنبه 16 شهریور 1396 05:07 ق.ظ
Hello, i read your blog occasionally and i own a similar one and i was just wondering if
you get a lot of spam remarks? If so how do you stop
it, any plugin or anything you can recommend?

I get so much lately it's driving me insane so any help
is very much appreciated.
manicure چهارشنبه 23 فروردین 1396 01:10 ب.ظ
I'm no longer certain where you are getting your info, however good topic.
I needs to spend some time studying more or working out more.

Thanks for excellent info I used to be looking for this information for my mission.
مریم شنبه 5 فروردین 1396 04:04 ب.ظ
نه بابا
گوک شنبه 5 فروردین 1396 04:02 ب.ظ
آوین سه شنبه 18 آبان 1395 07:17 ب.ظ
عالی بود خیلی بهم کمک کردچون تحقیق داشتم
سه شنبه 18 آبان 1395 07:16 ب.ظ
ممنون عالی بود خیلی بهم کمک کرد
مریم پنجشنبه 13 خرداد 1395 10:45 ق.ظ
خط شکسته و بزرگی درویش و پیدایش اون صحبت کردید بعد چه ربطی داره که خط عطارچیان رو گذاشتید؟!!!
شنبه 4 اردیبهشت 1395 06:04 ب.ظ
عالی بودددددددددددددددددد
پنجشنبه 20 اسفند 1394 03:08 ب.ظ
عالییییی بود
مهلا2 شنبه 1 اسفند 1394 10:47 ق.ظ
مهلا2 شنبه 1 اسفند 1394 10:46 ق.ظ
چراااااا اینجوری من اسم خودمو می خوام با این خط ها
مهلا جمعه 23 بهمن 1394 11:32 ق.ظ
خط ریز یا شکسته تحریر چیست؟؟؟؟؟
شنبه 10 بهمن 1394 09:14 ب.ظ
خوب
زهرا جمعه 13 دی 1392 10:34 ب.ظ
عالی بود
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر